"Over alles in het leven kan worden geschreven, als je het lef hebt om het te doen en de verbeeldingskracht om te improviseren. De ergste vijand van creativiteit is zelftwijfel."

— Sylvia Plath, Amerikaans schrijfster

ALLES HEEFT EEN BEGIN

Van idee tot boek


Heb je er wel eens over gedacht om een non-fictieboek te schrijven, maar bleef het bij een idee? Dan ben je niet de enige. Onzekerheden over de aanpak en realisatie blijken vaak een onoverkomelijke drempel. Want stel je voor dat het niet wil vlotten, of het manuscript uiteindelijk niet goed genoeg blijkt. Is het dat risico waard?

Het antwoord op die vraag is heel simpel: ja. De voldoening die je beleeft aan het afronden van een boek is natuurlijk groot, want schrijven is afzien. Niettemin is de zorg dat het niet lukt voor een deel wel begrijpelijk. Het merendeel van alle begonnen manuscripten verschijnt immers niet in uitgegeven boekvorm. En, eerlijk is eerlijk, aan het niet rondkrijgen van de eigenlijke inhoud kun je halverwege het manuscript weinig doen. Vaak is er dan iets misgegaan in het voorbereidingstraject, waardoor je als het ware tegen een onvoorziene muur loopt.

Maar zo hoeft het natuurlijk niet te gaan.

Door alle stappen in het schrijfproces vooraf goed te doordenken, verklein je het risico dat je inhoudelijk strandt. Om die reden is het bijvoorbeeld raadzaam voor non-fictieauteurs om de synopsis niet na, maar juist voorafgaand aan het manuscript te schijven. En zo zijn er nog veel meer manieren om het slagen van je boekproject te vergroten.

Op libersyne.nl vind je een aantal artikelen die je kunnen helpen bij het plannen, overdenken en voorbereiden van een boekproject. Ik hoop dat je er wat aan hebt bij het positioneren van je eigen non-fictieverhaal.

Vragen, ideeën of suggesties met betrekking tot de inhoud zijn uiteraard altijd welkom via het contactformulier.


Roderic Winkelhorst




Schrijven is als een verschuivend vergezicht; elk boek leidt tot een tussenstop, waarna opnieuw richting wordt bepaald. Ik schrijf al geruime tijd - ook onder pseudoniem - en ontdek nog steeds nieuwe vergezichten achter de genrehorizon. Libersyne is een spin-off en staat geheel los van mijn dagelijkse werk.






JE EERSTE NON-FICTIEBOEK

Aanknopingspunten voor het schrijven van je eerste boek

door

Regelmatig ontmoet ik mensen die eigenlijk best een non-fictieboek zouden willen schrijven. De meeste van hen zijn mensen voor wie schrijven een onderdeel is van hun werk. Ze hebben goede ideeën en voldoende expertise, maar voelen zich onzeker over het maken van de sprong naar een boek. Het moment om te beginnen wordt daardoor voortdurend uitgesteld. Voor iedereen die overweegt een boek te schrijven, heb ik daarom een aantal praktische tips op papier gezet. Hiermee kan een sprong in het duister worden voorkomen.

Het begin

Een kansrijk boekproject start met de wetenschap dat alleen jij bepaalt wanneer je begint. Daarmee pak je meteen de regie en word je baas van je eigen schrijfproject. Licht van te voren - als je een relatie hebt - wel je partner in. Tijdens het schrijven onderhoud je namelijk nog een innige relatie: die tussen jou en het papier. Verder is het verstandig om er geen ruchtbaarheid aan te geven. Het aan de grote klok hangen dat je een boek gaat schrijven werkt contraproductief. Je zet jezelf daarmee onnodig onder druk, en de omgeving zal te pas en te onpas informeren naar je vorderingen. Daarnaast bestaat het gevaar dat je bij een omvangrijk onderwerp jezelf gaat verliezen in randzaken. Probeer daarom in het begin je alleen te concentreren op het verhaalidee dat je voor ogen hebt. Laat je gedachten daarbij de vrije loop; een afbakening van het onderwerp komt later wel.

Het onderwerp

De keuze voor een onderwerp is heel persoonlijk. Meestal heb je daar al een tijdje over nagedacht en sta je nu voor de opgave om dit te vertalen naar een bruikbaar concept. In het concept breng je in feite het gekozen onderwerp en jouw specifieke invalshoek samen. Het onderwerp kan bijvoorbeeld de oorlog zijn, met als invalshoek het burgerleven tussen '40 en '45, maar je kunt ook inspelen op een actuele ontwikkeling. Of het bedachte concept sterk genoeg is weet je uiteraard nog niet zeker. Leg jezelf hier geen beperkingen op, maar probeer wel om dit in een paar zinnen te beschrijven, zoals:

  • Het waargebeurde verhaal van een Griekse grenswachter die honderden migranten de grens over hielp, en zijn visie op de handel in mensen.
  • Een zelfhulpboek voor mensen die kampen met onzekerheid over hun eigen functioneren in werk, relaties en vriendschappen, met een stappenplan en oefenvoorbeelden.
  • Een handboek over funding van scale-ups en groeibedrijven, met do's en dont's voor investeerders en een toolkit.

Voor jezelf heb je nu helder waar het boek over gaat en voor welke doelgroep je schrijft.

Ordening aanbrengen

De volgende stap is het hiervoor besproken concept-idee 'body’ te geven. Je kunt dit het beste doen in twee, hooguit drie A4'tjes. Probeer daarin als het ware een inleiding van je boek te schetsen waarbij je duidelijk beschrijft waar jouw boek over gaat, en waarom het relevant is. Noteer daarbij ook de hoofdstukken die je aan bod wilt laten komen. Als het boek belangrijke vragen beantwoordt, vermeld ze dan hier. Deze inleiding dient namelijk straks als blauwdruk voor de uitwerking van je boek. Het schrijven hiervan is niet het makkelijkste onderdeel. Het dwingt je om alle kennis die je wilt gaan overdragen voor jezelf te filteren, structureren en beknopt te presenteren, met daarbij de doelgroep in het achterhoofd. Neem voor dit onderdeel de tijd. Als het nodig is aanvullend onderzoek te doen, rond dit dan eerst af.

Elk boek wordt weliswaar hoofdstuk voor hoofdstuk geschreven, maar zonder de genoemde blauwdruk is de kans groot dat je gaat dwalen en de rode draad al vroeg uit het oog verliest.

Chiharu Shiota, Destination - Galerie Templon, Parijs

De uitgever

Als het voorgaande is afgerond kun je (bijna) aan de slag. Vaak ga je in deze fase eerst naar een uitgever om hem/haar te interesseren voor je project. De blauwdruk die je inmiddels hebt opgesteld komt daarbij goed van pas. Met name als het je eerste boek betreft, is het belangrijk dat je een uitgever ervan overtuigt dat jij de juiste schrijver bent voor het verhaal. Minstens zo belangrijk is het kunnen onderbouwen van de meerwaarde van jouw boek voor de doelgroep. Zorg ervoor dat je dat goed voorbereidt. Vind je dit lastig, schakel dan hulp in. Het betreden van de boekenmarkt is namelijk geen voorafgaande zekerheid; uitgevers worden tegenwoordig overspoeld met voorstellen en manuscripten. Sommige uitgeverijen ontvangen aanvullend nog graag een proefhoofdstuk om zich een beter beeld te kunnen vormen over de stijl.

Natuurlijk kun je deze stap ook overslaan en het volledige manuscript pas aan het eind van de rit toesturen. In dat geval moet je ook een synopsis (soort samenvatting) opstellen waarin je ingaat op de sterktes en de marktpositie van het boek. Houd je alles liever zelf in de hand, dan is het in eigen beheer uitgeven van je boek ook een mogelijkheid. De verschillende opties hebben zo hun voor- en nadelen die liggen op het terrein van tijd, inhoud, mogelijkheden en kosten. Een uitgever is dus niet per se noodzakelijk, maar zijn/haar vertrouwen in jouw werk is wel een indicatie van de kwaliteit van het boek. Een afwijzing betekent overigens niet altijd dat het boek(voorstel) niet goed is. Het kan zijn dat een andere auteur je reeds voor was, of dat het boek niet aansluit bij de markt van de betreffende uitgever. Til daar dus niet te zwaar aan en leer ervan.

Blijven schrijven

Eenmaal begonnen met schrijven is het belangrijk om door te gaan en de gevonden 'flow' vast te houden. Slechte dagen, hoofdbrekens en het veelvuldig schrappen van teksten horen bij het schrijfproces. Laat je daardoor niet ontmoedigen. Je zult merken dat het verhaal zich gaandeweg gaat vormen en het vertrouwen in een goede afloop toeneemt. Het vrijmaken van voldoende tijd blijft gedurende het hele traject een essentieel aandachtspunt. Plan je uren zoveel mogelijk. Heb je niet veel vrije tijd, denk er dan goed over na welke wekelijkse activiteiten je zou kunnen minderen om toch voldoende schrijfuren te halen. Hoe je het ook wendt of keert, er zal tijdelijk iets moeten worden opgegeven. Bijvoorbeeld bepaalde social media kanalen, hetgeen overigens de concentratie ten goede kan komen.

Als het je lukt om te blijven schrijven, zit de uitdaging vooral in het vormen van de boodschap die je aan je lezers wilt overbrengen. Deze boodschap moet niet alleen evenwichtig zijn opgebouwd, maar ook aantrekkelijk zijn uitgewerkt voor de doelgroep. Bij sommige onderwerpen en doelgroepen heeft het de voorkeur om het verhaal op journalistiek niveau in te steken. Hierbij kan worden gedacht aan het voorbeeld van de Griekse grenswachter. Boeken die worden gelezen vanwege de diepgang en visionaire uitwerking van de onderwerpen, zijn daar juist weer minder geschikt voor. Hierbij kun je denken aan boeken die voor een bepaalde beroepsgroep zijn geschreven of raken aan wetenschappelijke onderwerpen. Probeer dan ook vooral niet om bij iedereen in de smaak te vallen. Maak voor jezelf een duidelijke keuze wat betreft de doelgroep en uitwerking.

Kies je voor meer diepgang, zorg er dan voor dat je alle bronnen noteert en documenteert tijdens het schrijven van de hoofdstukken. Deze kun je opnemen als voet- of eindnoten. Serieuze uitgevers en kritische lezers accepteren immers geen boek dat inhoudelijk niet kan worden verantwoord. Hiermee pas beginnen na afronding van het manuscript is een onbegonnen klus. Is het verhaal meer autobiografisch van aard of voornamelijk gebaseerd op eigen ervaringen, dan is dit aspect uiteraard minder van belang.

Tot slot

Idealiter zou je - als vorm van kwaliteitscontrole - een schrijfpartner moeten hebben die je tijdens de rit ondersteunt. Het is belangrijk om voor jezelf na te gaan in hoeverre je daaraan behoefte hebt. Als je het boek zelf uitgeeft is het zonder meer verstandig ook een geschikte redacteur in te schakelen. Na maanden schrijven kun je het verhaal wel dromen en vallen kleine foutjes niet meer zo op. Geeft een uitgever jouw boek uit, dan is de redactie een vast onderdeel van het uitgeeftraject. Dat geldt echter niet voor de inhoud waar het uiteindelijk om draait. Een uitgever kan het manuscript laten lezen door een expert (of sensitivity reader), maar zal het boek niet uitgeven als deze deskundige negatief tegenover de inhoud staat. Dit gedeelte moet dan ook niet worden onderschat.

Verzamel daarom hoe dan ook voldoende feedback op je manuscript, voordat het als boek wordt uitgebracht. Sta je daarbij voldoende open voor suggesties, dan komt het met je eerste publicatie wel goed.