“Laundry is the only thing that should be separated by color.”

— Anoniem

BLACK LIVES MATTER

Het omslaan van een inktzwarte bladzijde

Categorie: Actualiteit

door


Op 25 mei ontving de politiecentrale van Minneapolis een melding over een betaling met vals geld. Even daarvoor had George Floyd een pakje sigaretten afgerekend aan de kassa van Cup Foods. Tot een dialoog kwam het niet; een gealarmeerde eenheid die snel ter plaatse was, koos voor een aanhouding middels de - niet onomstreden - nekklem methode. Hierbij wordt een knie (of elleboog) in de nek van de verdachte geplaatst en daarmee de zuurstoftoevoer naar de hersenen geblokkeerd. Dit heeft tot gevolg dat de verdachte verslapt en alle weerstand staakt. De vier agenten die Floyd aanhielden, deden dit bijna negen minuten lang...

De dood van de donkere Floyd bleef niet onopgemerkt. De filmopname van zijn overlijden leidde wereldwijd tot een golf aan demonstraties tegen racisme en politiegeweld. Alhoewel het geval niet op zichzelf stond, vormden vooral de indringende beelden de druppel die de emmer deed overlopen. George Floyd belichaamt sindsdien de pijn die veel mensen in de zwarte gemeenschap ondervinden vanwege hun huidskleur.

BLM.

Een jonge betoger maakt temidden van toekijkende agenten haar punt. Foto: Josh Hild

Kleurenblind

Als het op huidskleur aankomt, zijn heel veel mensen gelukkig kleurenblind. Zij denken niet in zwart of wit, maar vooral - zoals oeuvrebouwer Frank Boeijen het ooit zo mooi bezong - in de kleur van hun hart.

Er zijn ook mensen die hun schouders ophalen, voor hun gevoel is racisme van alle tijden. Dat laatste is niet helemaal waar. Het racisme dat de donkere medemens ondervindt, is niet zo oud als de wereld. Slavernij - een aspect dat vaak in een adem met racisme wordt genoemd - is dat wel. Niet alleen de Egyptenaren, maar ook de Romeinen en de Grieken gebruikten slaven in de huishouding en de bouw. Zelfs voor de plunderende Vikingen was dit normaal gebruik. Het ging daarbij meestal om tijdens rooftochten gemaakte gevangenen. Het kleuraspect speelde hier geen rol; in principe kon iedereen dit lot ondergaan.

Pas in het vroegmodern Europa onstond een biologische classificatie die leidde tot de 'racialisering' van de wereld. De trans-Atlantische slavenhandel vervulde hierin een belangrijke schakel. Stammenoorlogen en slavenjachten in Afrika resulteerden in honderdduizenden gevangenen die als slaven aan de (overzeese) kolonies werden verkocht. De meesten werden verscheept naar Amerika, waar zich een zichtbare scheidslijn aftekende tussen de donkere slaaf, en de vrije blanke. (Het hedendaagse) racisme op basis van kleur was het pijnlijke gevolg.

Slavernij.

De ketenen zijn afgeworpen, maar het gewicht is nog steeds voelbaar. Foto: Lalesh Aldarwish

I have a dream

Ondanks de zwaar bevochten afschaffing van de slavernij in 1863, moesten veel slaven nog 10 jaar doorwerken op de plantages. Het einde van de discriminatie betekende dit allerminst. Dit kwam omdat de benodigde politieke en sociale gelijkheid vooral op papier, maar niet in de praktijk werden doorgevoerd. Nog niet eens zo lang geleden, in 1963, sprak Martin Luther King daarom de legendarische woorden: "I have a dream". Een droom waarin mensen niet op kleur, maar op gedrag zouden worden beoordeeld. 57 jaar later, is dit nog steeds niet overal het geval. Veel donkere mensen leven nog altijd in een achterstandssituatie, gefaciliteerd door de manier waarop het systeem functioneert.

Uiteraard zijn er ook mensen die vinden dat de zwarte bevolking zelf verantwoordelijk is voor hun situatie. Wetenschappelijk onderzoek naar de positie van zwarte mensen ondersteunt die opvatting niet. In een onderzoek naar het aannamebeleid bij sollicitaties, werd bij gelijke geschiktheid de donkere sollicitant de helft minder vaak teruggebeld dan de blanke. Het reageren op advertenties voor woonruimte schetste een vergelijkbaar beeld. Donkere woningzoekenden hadden 26% minder kans te worden uitgenodigd voor een bezichtiging.

Ook buiten de private sector is er nog veel mis. In de Amerikaanse rechtspraak - waar een systeem wordt gebruikt om het recidive gevaar van een verdachte te bepalen - worden donkere mensen twee maal zo vaak ten onrechte als "groot risico" aangemerkt als blanke verdachten. Dit heeft bijvoorbeeld consequenties voor de hoogte van de borgsom en de duur van het voorarrest. Stuk voor stuk zijn dit feiten die ondubbelzinnig duiden op racisme.

Het publiek moreel belang

Of de protestgolf in de Verenigde Staten uiteindelijk zal leiden tot een verdere afname van het (institutioneel) racisme weten we niet. Uiteraard is de politiek daarbij aan zet. Zoals eenieder wel bekend vallen in de politiek waarheid en werkelijkheid niet altijd samen. De afschaffing van de slavernij in 1863 kwam niet zozeer voort uit altruïsme, als wel uit politiek-economische motieven. Sterker nog, de slavenbezitters werden ruimschoots gecompenseerd, de slaven bleven met schulden achter.

Om Amerika daarmee weg te zetten als racistisch land - zoals momenteel gebeurt - gaat echter veel te ver. Denk daarvoor alleen maar aan al die Amerikaanse soldaten die over de hele wereld hun leven hebben gegeven voor de vrijheid van anderen. Ook onze vrijheid in Nederland, om te zeggen wat we denken, danken we daaraan. Opvallend is ook dat in de lijst met landen die economisch intensief ondersteund worden door de Verenigde Staten, Kenya, Tanzania, Uganda, Zambia en Nigeria bovenaan staan. Dat mogen we denk ik niet vergeten in de hele discussie.

'Black Lives Matter' herinnert ons er niettemin aan dat racisme nog niet zover is uitgeband als we dachten. Het is te hopen dat ditmaal - voor de politiek waar dan ook - het publiek moreel belang zwaar genoeg weegt, om de inktzwarte bladzijde die racisme heet, ook voor altijd om te kunnen slaan.




'Black Lives Matter' ziet hier op de overtuiging, niet op de politieke groepering.