"De reden waarom zo weinig goede boeken zijn geschreven, is dat zo weinig mensen die kunnen schrijven, ook iets weten."

— Walter Bagehot, Engels econoom en journalist

WEINIG GOEDE BOEKEN?

Verrassende invalshoeken


Wie het boek Shakespeare - the Man (1853) van Walter Bagehot wel eens heeft gelezen, herinnert zich waarschijnlijk zijn uitspraak dat weinig mensen die kunnen schrijven, ook iets weten. Na een half uur surfen over het internet zul je dat misschien wel beamen. Toch ligt zijn uitspraak wat genuanceerder. Losgemaakt uit zijn context, is het statement als quote een eigen leven gaan leiden op het web. Wat Bagehot bedoelde is dat veel auteurs alleen maar in hun eigen kleine omgeving vertoeven, weliswaar belezen en of wetenschappelijk onderlegd, maar de wereld onvoldoende met eigen oren en ogen ervaren.

Je zou hieruit kunnen opmaken dat het voor (non-fictie)schrijvers belangrijk is om ook zelf ervaring op te doen, (kritisch) op zoek te gaan en de eigen horizon daarmee te verbreden. De eerste pagina met zoekresultaten van Google is daarvoor niet voldoende. Die vergissing beging een aantal online schrijvers toen ze de afgelopen jaren prachtige verhalen schreven over de aan economisch opportunisme ten onder gegane spookstad Ordos Kangbashi. Dat in werkelijkheid de stad zich vulde met mensen en het een groeistad voor de lange termijn betrof, had men via Google gemist. Urban-explorers die speciaal naar 'het uitgestorven' Ordos waren afgereisd, kwamen dan ook van een koude kermis thuis. Ik chargeer nu enigszins, maar als serieus schrijver wil je dit je lezers toch niet aan doen?

Schrijven doe je vooral met jouw specifieke doelgroep en dus het belang van de lezer in het achterhoofd. En dat brengt ons bij een van de belangrijkste aspecten van het boek, namelijk het kiezen van de juiste invalshoek bij een onderwerp. Wanneer je (als aankomend schrijver) de nodige bagage hebt opgedaan voor het schrijven van een boek, is dat de volgende stap. Zie hiervoor ook mijn artikel over het schrijven van je eerste boek. In de praktijk blijkt deze stap een nog niet zo makkelijke opgave, ook niet voor de wat meer ervaren schrijvers. Toch kun je met een beetje creativiteit verassende invalshoeken bedenken bij een onderwerp. Om je daar wat praktische voorbeelden voor aan te reiken, heb ik een zestal foto's naast elkaar gezet. Het zijn foto's die bij elke willekeurige toeschouwer direct een onderwerp zullen oproepen. Voor schrijvers zijn het foto's waarachter bruikbare invalshoeken of vraagstellingen schuilgaan. Stuk voor stuk boekwaardige gezichtspunten waarvan we er een aantal zullen bekijken. Niet zozeer als letterlijk voorbeeld voor je eigen boek, maar als bruikbare gedachtelijn voor het kiezen van je opzet.

Zes Afbeeldingen, Duizend-En-Een Gezichtspunten

Van Sanzhi, via Kowloon en Holland Eiland, naar Ordos

door

Als er iets is dat je horizon verbreedt, is het wel de deur uit gaan, of nog beter, verre reizen maken. Kijk je zo op het eerste gezicht naar de zes afbeeldingen, dan lijken reizen en vergankelijkheid het hoofdonderwerp te zijn. Dat is uiteraard maar net hoe je het bekijkt en dat is precies wat we gaan doen.

Sanzhi Pod City

Sanzhi UFO Pod City (Taiwan)

UFO-woningen aan zee? Science-fiction schrijvers kunnen meteen aan de slag. Om toch in de non-fictiesfeer te blijven zullen we ons 'beperken' tot de realiteit, hoewel dit bij Sanzhi haast onmogelijk lijkt.

Sanzhi is een kustplaats in Taiwan, een eiland dat midden jaren vijftig onder bescherming kwam van de Verenigde Staten. Die Amerikaanse invloed bood nieuwe mogelijkheden voor de toeristische industrie. Een daarvan was de ontwikkeling van Sanzhi Pod City. Een vakantieoord dat zich volledig richtte op Amerikaanse, in Oost-Azië gestationeerde militairen. Althans, dat was de bedoeling; tot een eerste overnachting in het futuristische zee-oord kwam het namelijk niet. Geplaagd door een reeks van dodelijke ongevallen en financiële tegenslagen, verliet de projectontwikkelaar in 1980 het bouwterrein.

Volgens de lokale bevolking waren er boze geesten in het spel. Met het ruimen van een Chinees draakstandbeeld en het per ongeluk blootleggen van een VOC-begraafplaats voor 20.000 Nederlandse militairen - zo redeneerden zij - hadden de bouwers de rampspoed over zichzelf afgeroepen. Dit probleem bleek echter maar van korte duur.

Tien jaar later probeerde een lokale investeerder het opnieuw en trok voor het afbouwen van het vakantieoord 24 miljoen dollar uit. Maar ook zijn aanpak verliep niet zoals gehoopt. Eenmaal begonnen ontdekten de architecten dat het futuristische ontwerp geen aardbeving zou kunnen doorstaan. En de bouwers? Die vertrokken opnieuw, niet wetende dat het onvoltooide UFO-landschap zou uitgroeien tot een heuse toeristische trekpleister.

Toch kon de toegenomen belangstelling voor Sanzhi niet voorkomen dat in 2010, Pod City met de grond gelijk werd gemaakt. Dit tot spijt van veel Taiwanezen; zij hadden de UFO's graag willen behouden als symbool van de economische opstanding die het eiland eind jaren zeventig had doorgemaakt.

Waar de UFO's uiteindelijk zijn gebleven is een mysterie. Het bouwterrein kwam niet meer beschikbaar voor een nieuw project; iets waar de nog aanwezige doden niet rouwig om zullen zijn geweest. Onder de overgebleven struiken kregen zij eindelijk hun rust en de vermeende geesten een prachtig uitzicht over zee.

Mogelijke invalshoeken die bij dit onderwerp opdoemen:

  • De invloed van buitenlandse mogendheden op Taiwan over de jaren heen (China, Nederland, Amerika).
  • Sanzhi als symbool voor de economische opkomst van Taiwan.
  • Een nader uit te werken bussiness case voor ontwikkelaars van - en investeerders in - vakantieparken.

Kowloon Walled City

Kowloon Walled City (Hongkong)

Als je nu wat sterretjes ziet, ben je misschien wat te diep gegaan met het nadenken over mogelijke invalshoeken voor UFO Pod City. Bij de ommuurde stad Kowloon blijven we gelukkig redelijk binnen de grenzen, althans op papier.

In het voormalig Britse Hongkong lag tot 1995 de van oorsprong Chinese stad Kowloon, dat negen draken betekent. In feite was er sprake van een ommuurde stad binnen het stadsdeel Kowloon. Na afloop van de Tweede Wereld Oorlog, toen er een einde kwam aan de Japanse bezetting, claimden de Chinezen Kowloon City. Feitelijk bleef het in Britse handen. Althans voor even. In de jaren die volgden maakten Triad-bendes er de dienst uit; toch kozen veel mensen er bewust voor om in Kowloon City te wonen.

Op een oppervlak van nog geen drie voetbalvelden, leefden eind jaren tachtig maar liefst 40.000 mensen met elkaar samen. Daarmee was het de dichtstbevolkte plaats ter wereld. Dit bijzondere gegeven was niet haar enige record. Kowloon werd ook bekend als eerste stad ter wereld zonder enige vorm van bestuur en wetgeving, wat haar de geuzennaam 'lawless city' opleverde. Het zal je dan ook niet verbazen dat de criminaliteit er welig tierde: gokken, prostitutie en drugshandel gingen er hand in hand.

Met name de enorme drugshandel werd zowel de Chinese als Britse overheid een te grote doorn in het oog. Nog voordat Hongkong officieel in 1997 werd overgedragen aan China, sloegen beide mogendheden de handen ineen. Van de ommuurde stad bleef geen steen overeind: de hoge muren maakten plaats voor een groen en overzichtelijk stadspark. Merkwaardig, wanneer je bedenkt dat het de Britten waren die in 1856 Hongkong innamen om in China opium te kunnen verhandelen. Mogelijk was het sluiten van Kowloon City voor de Britten een definitieve, maar ook symbolische afrekening met het verleden.

Met de val van Kowloon City kwam er ook einde aan de vrijstaat in het stadsdeel. Niettemin mag China tot halverwege de 21e eeuw de wetgeving in Hongkong niet veranderen, waardoor het idee van een vrijstaat toch nog een beetje blijft voortbestaan.

Invalshoeken die je bij dit onderwerp zou kunnen bedenken (met name in de sociaal-maatschappelijke sfeer):

  • Waarom Hongkong en het stadsdeel Kowloon zo belangrijk voor China waren en nog steeds zijn.
  • Waarom de opium(handel) in de geschiedenis wisselend legaal en illegaal was.
  • Hoe mensen jaren kunnen leven in een stad waar nauwelijks daglicht binnenvalt en hoeveel levensruimte een mens minimaal nodig heeft
  • Of Kowloon het sluitende (bestuurlijk) bewijs is dat mensen kunnen samenleven in een stad zonder bestuur en formele wetten.


Mutsuo Furukawa

Mutsuo Furukawa (Japan)

Voordat we vertrekken naar de Verenigde Staten, brengen we nog een kort bezoek aan de Japanse plaats Fureai Sekibutsu no Sato. Dit betekent zoveel als 'dorp waar je boeddhistische beelden kunt ontmoeten'.

In 2016, trekkend langs de Jizu rivier, die uitmondt in de Japanse zee, liep een Japanse fotograaf bij toeval een afgelegen beeldenpark tegemoet. Ten zuiden van de stad Toyama keken vanaf een rivierheuvel 800 levensechte beelden hem nieuwsgierig aan. 300 van hen stelden familie- en vrienden voor van de inmiddels overleden opdrachtgever Mutsuo Furukawa, die ook zelf met een beeld vertegenwoordigd was. Ook de andere 500 boeddhistische godenbeelden waren waarschijnlijk niet geheel willekeurig gekozen. Volgens traditie herkennen nabestaanden namelijk een overleden geliefde in boeddhistische Gohyaku Rakan sculpturen, waardoor ze als het ware elkaar weer kunnen ontmoeten.

De uit Toyama afkomstige Mutsuo Furukawa was een vooraanstaand zakenman, die zich tevens inzette voor het verbeteren van de banden tussen Japan en China. In 1989 gaf hij de Chinese beeldhouwer Lu Jinqiao de opdracht al deze levensgrote beelden te vervaardigen. Enerzijds in de hoop de beeltenissen voor altijd bij hem te houden, anderzijds om aan bezoekers een plek te bieden waar ze zich konden ontspannen. Beide wensen kwamen - bij zijn leven - niet uit. Nadat Furukawa op 80 jarige leeftijd overleed, bleven de beelden troosteloos achter en nam de natuur gedeeltelijk bezit van het park langs de Jinzu rivier.

De herontdekking van deze plek door de Japanse fotograaf Yukson heeft de beeldentuin gelukkig op de toeristische kaart gezet. Hiermee is - afhankelijk van je levensovertuiging - in ieder geval één nobele wens vervuld. Toch vallen de beelden niet bij iedereen in de smaak. Sommige voorbijgangers vergelijken de plek met een heuse zombie-apocalyps. Een die zich twintig jaar geleden voltrok toen al deze beelden vanuit China over de Jinzu rivier werden aangevoerd. Over smaak valt echter niet te twisten en de 800 beelden doen er dan ook het stilzwijgen toe.

Interessante invalshoeken die zich voor een verdere uitwerking lenen:

  • Leven na de dood, is bewustzijn aan plaats of tijd gebonden?
  • De betekenis van de Gohyaku Rakan beelden in de Japanse cultuur.
  • De tot op de dag van vandaag moeizame relatie tussen China en Japan.
  • De innovatieve beeldhouwtechniek van de beroemde, maar in het Westen vollledig onbekende Chinese kunstenaar, Lu Jinqiao († 2009).
Holland Island

Holland Eiland (Verenigde Staten)

Onze vierde bestemming leidt ons naar Holland Eiland, een ondergelopen plek voor de Oostkust van Amerika, ter hoogte van Washington DC (Maryland). Deze in een inham gelegen nederzetting maakt onderdeel uit van de Chesapeakebaai waarin maar liefst 150 verschillende rivieren uitmonden. Lezers die zich interesseren voor de Amerikaanse geschiedenis zullen ongetwijfeld bekend zijn met de historische betekenis van de Chesapeakebaai. In 1781 vormde de omgeving het decor van de door de Fransen gewonnen Chesapeake-zeeslag, waarmee de onafhankelijkheid van de Verenigde Staten een feit werd. Een strijd die in het niet valt bij het ecologisch gevecht dat het gebied inmiddels volledig in de greep houdt. Een stille getuige daarvan zien we op de foto: het laatste huis op Holland Eiland, vlak voor het moment dat het zich moet overgeven aan het geweld van de zee.

Dat dit ooit zou gebeuren hadden de eerste eilandbewoners waarschijnlijk niet kunnen bevroeden, toen zij rond 1600 een dorp ter grote van enkele huizen stichtten. De aanvankelijk door boeren en vissers bevolkte nederzetting groeide daarna gestaag uit tot een gemeenschap van meer dan 360 inwoners op haar hoogtepunt in 1900. Het was een groen, vruchtbaar en zelfredzaam eiland, maar zo zou het niet blijven. In de jaren die volgden kreeg Holland Eiland te maken met een modern klimaatprobleem: landerosie door een stijgende zeespiegel. Dit vooruitzicht dwong een toenemend aantal bewoners hun huizen af te breken of per schip te verplaatsen om elders een nieuw bestaan op te bouwen.

Hoewel enkele huizen bleven staan daalde in 1930 het inwoneraantal tot nul. Toch wilden de vertrokken bewoners Holland Eiland niet opgeven, daar was het hen simpelweg te dierbaar voor. Niet in de laatste plaats omdat hun roots daar lagen. Op hulp van de overheid hoefde men echter niet te rekenen. Ten behoeve van het beheer werd daarom een onderhoudsploeg aangewezen waarvan tegen het eind van de vorige eeuw nog maar een man over was: Stephen White. In een uiterste poging het zinkende eiland te redden kocht de inmiddels bejaarde White de overgebleven grond met daarop het laatste huis. Met zandzakken en een kleine graafmachine probeerde hij daarna vijftien jaar lang het tij definitief te keren, maar het geduld van de zee raakte langzaam op. Op een koele oktobernacht in 2010, namen golven bezit van het laatste Victoriaanse huis en verdween het dorp definitief van de kaart.

De beschreven teloorgang van Holland Eiland staat helaas niet op zich. Sinds 1850 gingen reeds meer dan 400 eilanden in Maryland - waaronder de gehele Applegarth gemeenschap - op soortgelijke wijze kopje-onder. Wetenschappers zoeken de oorzaak in de sinds de industriële revolutie toegenomen uitstoot van CO2. Daarmee lijkt het nog slechts een kwestie van tijd voordat ook het vaste land de borst kan gaan natmaken.

Vraagstellingen en mogelijke invalshoeken die hier naar boven komen drijven:

  • Verandert het klimaat - zoals reeds vaker in het verleden is gebeurd - of is een stijgende zeespiegel het gevolg van de onnatuurlijke opwarming van de aarde?
  • Is Duitsland onze nieuwe bestemming, of kan Nederland eeuwig blijven doorgaan met het verhogen van de dijken?
  • De Don Quichottes van onze tijd en hun gevecht tegen de 'windmolens'.
  • De mobiele woning als antwoord op klimaatverandering en natuurdreiging.
  • De vele gezichten van het fenomeen 'water'.
United Malika

United Malika (Noord Mauritanië)

Soms geeft de zee haar 'buit' ook weer (ongewild) prijs, zoals in het geval van de United Malika. 'Bouwjaar: 1979, Status: verdwenen', zo valt te lezen in het scheepsregister. Het in Japan gebouwde schip kende tijdens haar actieve loopbaan verschillende eigenaren. Alvorens het in 2003 onder Marokaanse vlag strandde voor de kust van Nouadhibou (Noord Mauritanië), was het de langste tijd daarvan in Nederlandse handen.

De opeenvolgende eigenaren hadden zo hun 'koosnaampjes' voor de ooit als 'Guadalupe' gedoopte Malika. Opvallend in de registratielijst is de naam Iglo Express. Een benaming die het schip kreeg nadat het in 1995 op een Nederlandse werf werd uitgebouwd tot koelschip. Het schip werd daarmee geschikt voor het transporteren van grote ladingen vis. Maar zoals zo vaak in de geschiedenis werd de vis uiteindelijk duur betaald. Onderweg van Las Palmas naar Nouakchott, strandde op 4 augustus 2003 het schip aan de kust van Nouadhibou. Pogingen om het nog zeewaardige schip vlot te trekken liepen op niets uit waardoor het schip een jaar later total loss werd verklaard. Behalve het verwijderen van de interne olie wilde niemand het schip bergen. De geur van de rottende vislading zal daarbij ongetwijfeld een rol hebben gespeeld, maar bovenal de politiek onstabiele situatie in Mauritanië.

Voor wie zich afvraagt of het volledige schip er nog ligt: de laatste foto van de United Malika op het strand dateert uit mei 2014. Fotogeniek was het 118 meter lange schip namelijk wel; voorzover ik kon nagaan is ze daarna ten prooi gevallen aan een lokale sloper, of zoals het scheepsregister eufemistisch vermeldt: 'verdwenen'.

Bruikbare gezichtspunten die je hier zou kunnen ontdekken:

  • Hoe ver de schoonheid reikt van het vergankelijke en imperfecte ofwel: wabi-sabi. Zowel als filosofie van de levenskunst alsmede de kunstvorm zelf.
  • Wat de toekomst is van Mauritanië als politiek instabiel land.
  • De reikwijdte van het bergingsrecht en het recht inzake schatten in internationaal perspectief.
Ordos

Ordos Kangbashi (Volksrepubliek China)

We eindigen onze 'reis' op de plek waar we het verhaal in de inleiding ook mee begonnen, namelijk Ordos. Een district in Binnen-Mongolië en onderdeel van de Volksrepubliek China. Vanwege de enorme hoeveelheid kolen in de grond wordt het ook wel het Texas van China genoemd. Economisch ontwikkelde het gebied zich zo snel dat het oude Ordos Dongsheng district begin deze eeuw moest worden uitgebreid. Mede met het oog op de sterke urbanisatiegolf in China, besloot de regering om geen half werk te leveren in de opvang van de verwachtte mensengolf. Midden in de woestijn werd daarom het nieuwe stadsdeel Kabashi opgetrokken dat maar liefst 300.000 Chinezen kon huisvesten. Een uniek plan en hoe anders dan bijvoorbeeld de situatie in Nederland, waar een nijpend woningtekort al jarenlang de doorstoom van veel (jonge) mensen op de huizenmarkt belet.

China zelf gaf geen ruchtbaarheid aan het project dat door toeval in 2009 werd ontdekt door een journalist van Al Jezeera. Terwijl de bouw nog in volle gang was, werd het opmerkelijke nieuws van een uitgestorven Utopia de wereld in gebracht. Hoge eigendomsbelastingen en slechte bouwconstructies zouden de metropool hebben omgetoverd tot een spookstad. De lokale overheid moest het daarbij ook flink ontgelden: zij werd er van beschuldigd opzettelijk een grote lege stad te bouwen, om zodoende kunstmatig het Bruto Nationaal Product te kunnen opschroeven. Het verhaal zette de jaren erna wereldwijd de toon voor honderden journalisten die dit klakkeloos overnamen. Dat in werkelijkheid de mensenstroom naar Ordos in 2012 op gang was gekomen en er in 2015 reeds 150.000 mensen woonden, was hen volledig ontgaan.

Inmiddels is de groene stad Ordos bijna volledig volgestroomd en kan de mythe van spookstad als 'fake news' worden afgedaan. Ordos is het verhaal van een prefab metropool, een nieuw fenomeen waar we in het Westen nog wat van kunnen leren - tenminste, als we oprecht op zoek blijven gaan en ons wereldbeeld niet louter baseren op Google.

Invalshoeken waarop je voort zou kunnen bouwen:

  • (In hoeverre) heeft internet de kwaliteit van verslaggeving aangetast?
  • De prefab metropool als antwoord op de snel groeiende (wereld)bevolking.
  • De massale trek van (plattelands)arbeiders en jongeren naar de steden.
  • De gespannen verhouding tussen de toename van het gebruik van fossiele brandstoffen - zoals kolen - en de noodzaak voor groene energie.

Libersyne helpt auteurs bij het inhoudelijk en strategisch realiseren van non-fictieboeken

Sla met Libersyne een nieuw hoofdstuk in

Contactformulier

Libersyne

Colofon

Foto's
David Harp (Holland Eiland)
Ken Ohki (Mutsuo Furukawa)
Peter Stewart (Kowloon)
Yushen & Hey-Gem (Zanshi)
Jean-Baptiste (United Malika)

Tekst  
Roderic Winkelhorst  

Met speciale dank aan
The Baltimore Sun (Holland Eiland)
Stichting Maritiem-Historische Databank (United Malika)
Hiroba (Mutsuo Furukawa)
Ammar Hassan (United Malika)


Libersyne
Liber = [boek], syne = [vanuit een punt in het verleden tot nu]


Contact opnemen
Libersyne helpt je bij het realiseren van jouw boek.